Ұлттық менталитеттің әлеуметтік-философиялық тұрғыда зерттелуі (Journal of Philosophy, Culture and Political Science, 2019)
Аңдатпа. Ұлттық менталитетті әлеуметтік философияның мәселесі ретінде қарау үшін,біздің дүниетанымымыздың қайнар көзі ретінде қазақ философиясына тоқталамыз. Менталитетмәселесі халықтың дүниені түйсінуі, дүниені қабылдауы, халықтың бірегейлігін қамтамасызететін рухани сапалы жағдайы ретінде қарау үшін, бұл мәселенің біздің отандық философиядақалай бастау алғанына сараптау жасауды алдымызға міндет етіп қойдық. Қазақ дүниетанымындаменталитеттің мәселесі уақыт пен кеңістік жағдайында қаралуы қоғамдық пікірдің белсенділігін,пәрменділігін айтса, төртіншіден, қоғамдық жүйенің тұрақтылығын сақтауға ұмтылуы,бесіншіден, еркіндікті қадірлеуі. Авторлар халықтың дүниетанымындағы кеңістік категориясының маңызды болуы халықтысабырлыққа, төзімділікке тәрбиелесе, уақыт категориясының бірінші орында тұруы, халықтыбелсенділікке, бәсекелестікке тәрбиелейді деп санайды. Сондықтан, көшпенділердің біржағынан сабырлы, момын мінезі және жаугершілік, белсенділік мінезі уақыт пен кеңістікұғымдарының қоғамдық санаға қатар енуіне себеп болып отыр. Қоғамдық пікірдің пәрмендіболуы жалпы Шығыс елдеріне тән қасиет, әлеуметтік бақылау рөлінің жоғары болуы халықтыңұрпақты тәрбиелеуге аса мән бергендігін көрсетеді. Бұл қасиет өз кезегінде ұлттық тұрақтылықтысақтауға ұмтылыспен бірігеді. Мақаланың басты мақсаты – халық менталитетін зерттеп жүрген ғалымдардың саясиүдерістердің арасындағы өзара байланыстары туралы жазған ой-тұжырымдамаларына талдаужасау болып табылады.Түйін сөздер: ұлттық менталитет, ұлттық сана, қазақ философиясы, уақыт пен кеңістікөлшемі.