әбу насыр әл-Фарабидің философиялық мұрасын қайта пайымдау: әлемдік мәдениеттегі ислам ренессансының көрнекті ойшылы

Аңдатпа

Бұл мақалада әл-Фарабидің философиялық жүйесінің қалыптасуы мен оның тарихи-философиялық контекстегі орны талданады. Зерттеу барысында ойшылдың интеллектуалдық мұрасы антикалық философия дәстүрімен және исламдық өркениет кеңістігіндегі ғылыми трансформациялармен сабақтастықта қарастырылады. Автор әл-Фарабидің ілімін тек түсіндірмелік немесе компилятивтік сипаттағы еңбек ретінде емес, рационалдық әлеуметтік тәртіптің нормативтік теориясы ретінде пайымдайды. Мақалада бақыт (са‘ада), ақыл (‘aql), қайырымды басқару және азаматтық қауымдастық ұғымдарының өзара жүйелік байланысы көрсетіледі. Сонымен қатар әл-Фараби философиясының кейінгі еуропалық рационалистік дәстүрлермен құрылымдық үндестігі салыстырмалы талдау негізінде айқындалады.
Зерттеудің мақсаты – әл-Фарабидің философиялық мұрасын тарихи-философиялық тұрғыдан қайта пайымдау және оның Шығыс пен Батыстың интеллектуалдық дәстүрлері арасындағы сабақтастықты қалыптастырудағы рөлін анықтау. Зерттеу барысында тарихи-философиялық, салыстырмалы және мәтіндік талдау әдістері, сондай-ақ ойшыл мұрасының әлеуметтік-мәдени контекстін зерделеу тәсілі қолданылды. Зерттеу нәтижелері әл-Фараби философиясының этика, таным, саясат және қоғам мәселелерін өзара байланыстыратын тұтас теориялық жүйе қалыптастырғанын көрсетеді. Оның ізгі қала, бақыт, ақыл және ізгі басқару туралы тұжырымдары жеке адамның кемелденуі мен қоғамдық тәртіптің өзара байланысын негіздейді. Әл-Фараби идеяларының кейінгі исламдық және еуропалық философиялық ойға ықпалы оның мәдениетаралық интеллектуалдық диалогтағы маңызын айқындайды. Зерттеу нәтижесінде әл-Фараби еңбектерінің тек тарихи маңызға ие емес, қазіргі әлеуметтік-философиялық дискурста да теориялық әлеуеті бар екендігі негізделеді.
Түйін сөздер: Әл-Фараби, рационализм, бақыт, ақыл, қайырымды қала, саяси философия, ислам философиясы, тарихи-философиялық талдау.