Әділеттілік феномені: теориядан Әлихан Бөкейханов идеяларына дейін

Аңдатпа

Бұл мақалада әділеттілік көпқырлы әлеуметтік-мәдени, моральдық-құқықтық және саяси феномен ретінде философиялық тұрғыдан пайымдалып, оның Әлихан Бөкейхановтың интеллектуалдық мұрасындағы түсіндірілу ерекшеліктері айқындалады. Зерттеудің мақсаты — әділеттілік ұғымының теориялық негіздерін ашу, әлемдік әлеуметтік-философиялық ойдағы оны түсіндірудің негізгі бағыттарын талдау және бұл идеялардың қазіргі Қазақстан қоғамы үшін өзектілігін көрсету. Мақалада Дж. Ролз, Ф. фон Хайек, М. Сэндел және басқа да зерттеушілердің еңбектеріндегі әділеттілік тұжырымдамалары қарастырылады. Зерттеудің әдіснамалық негізін әлеуметтік-философиялық, тарихи-салыстырмалы, герменевтикалық және аксиологиялық тәсілдер құрайды. Бұл тәсілдер әділеттілікті нормативтік, институционалдық және құндылықтық өлшемдерді байланыстыратын категория ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде әділеттілікті тек заңдылыққа, формалды теңдікке немесе жеке моральдық қасиеттерге ғана теңеуге болмайтыны анықталды; керісінше, ол қоғамдық қатынастарды бағалау мен ұйымдастырудың тұтас қағидатын білдіреді. Әлихан Бөкейхановтың көзқарастарында әділеттілік биліктің жауапкершілігін, ортақ игілікті, еңбек этикасын, әлеуметтік әділетсіздікті сынауды және ұлттық-мемлекеттік өзін-өзі айқындау идеясын біріктіретін тұтастырушы қағидат ретінде көрінеді. Мақалада А. Бөкейхановтың философиялық және қоғамдық-саяси идеялары қазіргі Қазақстандағы әділеттілік мәселесін түсінуде әдіснамалық әрі практикалық маңызын сақтап отырғаны тұжырымдалады.

Түйін сөздер: әділеттілік, құқықтық жүйе, А. Бөкейханов, заңдылық, әділеттілік мұраты.