Қазіргі қазақ фәлсафасындағы кеңістік пен уақыт мәселесі - Жангалиева, А.Р; Ғарифолла, Е.; Балтымова, М.Р.; Саркулова, М.С. (ҚазҰУ хабаршысы. Философия, саясаттану және Мәдениеттану, 2025)
Бұл мақалада қазақ фәльсафасындағы кеңістік пен уақыт ұғымдарына жан-жақты талдау жүргізіледі. Зерттеу Қазақстанның бірегей мәдени және тарихи мұрасы аясында осы іргелі тұжырымдамаларға жаңа көзқарас ұсына отырып, дәстүрлі көзқарастар мен заманауи философиялық үрдістерді біріктіруге ұмтылады. Зерттеудің негізгі мақсаты-Қазақ фәльсафасындағы осы ұғымдарды терең талдау және түсіну, сондай-ақ оларды елдің мәдени және тарихи ерекшеліктері аясында түсіндіру және қайта қарау тәсілдерін анықтау. Зерттеу тарихи-философиялық талдау, компаративистік тәсіл, мәдени жағдайды талдау, пәнаралық зерттеулер және феноменологиялық талдау сияқты әртүрлі әдістерді қамтиды. Мақала аясында қазақ мәдениеті мен тарихының кеңістік пен уақытты түсінуге және түсіндіруге әсері егжей-тегжейлі қарастырылып, көшпелі дәстүрлер мен заманауи әсерлердің бірегей үйлесімін атап өтті. Жұртшылық арасында жүргізілген сауалнаманың нәтижелеріне ерекше назар аударылады, оның мақсаты мәселеге әртүрлі пікірлер мен көзқарастар жинау болды. Сауалнама "кеңістік" және "уақыт" ұғымдарының бірлестіктеріне байланысты мәселелерді қамтыды және осы ұғымдардың қазіргі қазақ қоғамында қалай қабылданатынын анықтауға мүмкіндік берді. Осы сауалнаманың нәтижелері талдауды байытып, қазақ философиясы мен мәдениеті осы іргелі ұғымдарды қабылдауды қалай қалыптастыратынын түсіну үшін бірегей деректер берді. Қорытындылай келе, бұл зерттеу қазақ фәльсафасы мен мәдениеті арқылы кеңістік пен уақытты түсінуді кеңейте отырып, мәдениетаралық зерттеулер мен философия саласына айтарлықтай үлес қосады. Мақала осы тұжырымдамаларға жаңа көзқарасты ұсынады, олардың әртүрлі мәдени және тарихи жағдайларда қалай қайта түсіндірілетінін көрсетеді. Түйін сөздер: уақыт, кеңістік, мәдени факторлар, қазақ фальсафасы, философиялық дәстүрлер.