Исфиджаб ғалымдарының ислам мәдениеті мен ғылымының дамуына қосқан үлесі

Аңдатпа

Орта Азияда ханафи мәзһабының дамуына Қазақ жерінен шыққан ғалымдар зор үлес қосқан.
Атап айтар болсақ, Тараз, Фараб, Исфиджаб, Сығанақ және басқа да қалалардан әлемге танымал
ғұламалар шыққан. Олардың әрқайсысы ғылымның әр алуан саласында құнды еңбектер жазып
қалдырды. Аталған мақалада Қазақстан исламтануының ортағасырлық өкілі Ахмад ибн Мансур
әл-Исфиджабидің өмірі, ғылым жолы, еңбектері, діни және мемлекеттік лауазымдардағы
қызметі баяндалады. Сондай-ақ Испиджабтан шыққан басқа да ғалымдардың есімдері мен
өмірбаяндары келтіріліп, жалпы испиджабтық ғалымдардың классификациясы жасалады.
Ахмад ибн Мансур әл-Исфиджабидің еңбектерінің аты мен саны тарихи және биографиялық
еңбектерге жүгіну арқылы нақтыланады. Олардың қаншасы күні бүгінге дейін қолжазба күйінде
жеткендігі әрі әлемнің қандай кітапханаларында сақталғандығы жайлы нақты мәліметтер
беріледі. Ахмад ибн Мансур әл-Исфиджаби Қараханилер дәуіріндегі өмір сүргендіктен, оның
Қарахан басшыларымен байланысы және сол кездегі діни-саяси жағдай талқыланады. Ахмад ибн
Мансур әл-Исфиджабидің еңбектерінің маңыздылығы, ханафи мектебіндегі орны салыстырмалы
және анализ әдістері арқылы дәлелденеді. Сонымен қатар ғалымның еңбектерін қазақстандық
исламтану мәдени мектебіне негіз етіп, ғылыми айналымға енгізу мәселелері қарастырылады.
Түйін сөздер: мәдениет, құқық, заң, ғұмырнама, қолжазба.